Categories
ສາຍສັງຄົມ

ສຶກສາຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງແຫຼ່ງນໍ້າ ແລະ ການເກີດພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກກໍລະນີສຶກສາ: ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

ຜູ້ຄົ້ນຄວ້າ: ປທ. ນາງ ປາລະມີ ຈັ້ງລືໄຊ Name and Surname: Palamy Changleuxai ພາກວິຊາພູມີສາດ ແລະ ສາລະສົນເທດສາດ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງຄົມ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ Department of Geography and Information Science, Faculty of Social Sciences, National University of Laos ອີເມວ (E-mail): palamy.ch@gmail.com ເບີໂທລະສັບ (Tel): +85620 55363653

ບົດຄັດຫຍໍ້

ໄຂ້ເລືອດອອກເປັນພະຍາດທີ່ມີແຜ່ລະບາດທົ່ວໂລກ ແລະ ມີປະຊາກອນຫຼາຍກວ່າ 70% ໃນໂລກອາໄສຢູ່ໃນເຂດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຕິດພະຍາດດັ່ງກ່າວໂດຍສະເພາະແມ່ນເຂດທີ່ມີອາກາດຮ້ອນຊຸ່ມເຊັ່ນ: ຂົງເຂດອາຊີອາເວັນອກກສ່ຽງໃຕ້. ເວົ້າສະເພາະປະເທດລາວ, ມີການລາຍງານຜູ້ຕິດພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກຕັ້ງແຕ່ປີ 1983 ແລະ ມີການລະບາດໃຫຍ່ໃນປີ 1985, 1987, 1995, 1996, 1998, 2003, 2010, 2017 ແລະ 2019. ໃນແຕ່ລະປີມີຈໍານວນຜູ້ຕິດເຊື້ອຫຼາຍກວ່າ 1,000 ກໍລະນີ ແລະຫຼາຍກວ່າບັນດາແຂວງອື່ນໆແມ່ນຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ສາເຫດການເກີດຂຶ້ນຂອງພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບຫຼາຍປັດໄຈ ແລະ ນຶ່ງໃນນັ້ນແມ່ນປັດໄຈທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ. ບົດສຶກສາຄົ້ນຄວ້ານີ້ມີຈຸດປະສົງສຶກສາຄວາມສຳພັນກັນຂອງພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ ແລະ ແຫຼ່ງນໍ້າຕ່າງໆໂດຍນໍາໃຊ້ຂໍ້ມູນພາບຖ່າຍດາວທຽມ Planet Scope ແລະ Rapid Eyes ເພື່ອສຶກສາແຫຼ່ງນໍ້າເທິງຫນ້າດິນແລ້ວນໍາມາສົມທຽບກັບຂໍ້ມູນປະລິມານນໍ້ຝົນ (Rainfall) ແລະ ພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ (Dengue Fever) ແລະໄລຍະການເກີດຂອງພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ (Lag1, Lag2). ການສຶກສານີ້ແມ່ນໄດ້ເນັ້ນໃສ່ການລະບາດຂອງພະຍາດປີ 2017 ເນື່ອງຈາກຂໍ້ມູນທີ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ແມ່ນສາມາດສະໜອງໃຫ້ກັບບົດຄົ້ນຄວ້ານີ້ໄດ້ເຊັ່ນ: ຂໍ້ມູນທາງພື້ນທີ່ຂອງພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ, ແລະ ຂໍ້ມູນພາບຖ່າຍດາວທຽມ. ວິທີການສຶກສາໃນຄັ້ງນີ້ຜູ້ຄົ້ນຄວ້າໄດ້ນໍາໃຊ້ວິທີການຂອງ NDWI (Normalized Difference Water Index) ແລະ NDMI (Normalized Difference Moisture Index) ເພື່ອສຶກສາແຫຼ່ງນໍ້າເທິງຫນ້າດິນໃນໄລຍະເວລາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຄື ເລີ່ມແຕ່ເດືອນມັງກອນເຖິງເດືອນທັນວາ ປີ 2017. ຈາກນັ້ນໄດ້ນໍາໃຊ້ວິທີການ Spearman Correlation ແລະ Regression Analysis ເພື່ອສຶກສາຄວາມພົວພັນລະຫວ່າງແຫຼ່ງນໍ້າ, ປະລິມານນໍ້າຝົນ ແລະ ພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ. ຈາກຜົນຂອງການຄົ້ນຄວ້າພົບວ່າແຫຼ່ງນໍ້າເທິງຫນ້າດິນ ແລະ ປະລິມານນໍ້າຝົນແມ່ນມີຄວາມສໍາພັນກັບພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກຢູ່ໃນລະດັບທີ່ສໍາຄັນ. ຕໍ່ກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຍຸງເຫັນວ່າບໍ່ມີຄວາມສໍາພັນກັນຮ່ວມກັບແຫຼ່ງນໍ້າ, ແຕ່ມີຄວາມສຳພັນຮ່ວມກັບປະລິມານນໍ້າຝົນຢູ່ໃນລະດັບທີ່ສຳຄັນ.